زندگی ابن مسکویه

احمدبن محمدبن یعقوب،معروف به مسکویه، از متفکران مسلمان قرن چهارم، در حدود سال 325 ق. در ری متولد شد. از دوران کودکی و جوانی او اطلاع چندانی در دست نیست، ولی از آنچه خود در تهذیب الاخلاق آورده، می توان دریافت که زندگی او به دو دوره مختلف تقسیم می‏شود. وی در کودکی و جوانی به دنبال خوش گذرانی و جمع ثروت بود، ولی در میانسالی طی یک تحول روحی به علم و تهذیب نفس روی آورده، دوره جدیدی از زندگی را آغاز کرد. او ضمن توصیه دیگران به تربیت نفس و تهذیب اخلاق، دوره اول زندگی خویش را این گونه توصیف می کند:

کسی که در کودکی به شایستگی تربیت نشود و پدرش، او را با ذکر اشعار پست و اکاذیب و نیکو جلوه دادن زشتی و لذت جویی  پرورش دهد و آنگاه به دربار امیران راه یابد که برای این اشعار صله می‏دهند و با دوستانی در آمیزد که اورا به لذات جسمانی فرا می‏خوانند و در جمع خوراک و لباس و مرکب و زینت زیاده روی کند - چنانکه برای من اینگونه رخ داد - از سعادت محروم شود و به خسران و شقاوت مبتلا گردد.

مسکویه آنگاه به دوران دوم حیات خویش - که بر اثر تفکر و محاسبه نفس، در وی دگرگونی روحی پدید می‏آید - اشاره می‏کند و می‏گوید: «من در بزرگسالی، آن عادات ناپسند را با جهادی عظیم ترک کردم و نفس خویش را از آلودگیها و زشتیها پالایش دادم».

حیات مسکویه با دوران حکومت متعدد آل بویه معاصر بود.مسکویه، از نظر مذهب شیعه بود و امور فراوانی این امر را تائید می‏کند، از جمله این که کنیه اش ابو علی بود و حاکمان و وزرای آل بویه که همگی بر مذهب شیعه اصرار می‏ورزیدند، او را گرامی می‏داشتند. او در آثار خویش، از امامان شیعه، با عظمت و از علی (ع) به عنوان «امام» و «امیرالمومنین» یاد می‏کند و درباه او تعابیر «صلوات الله علیه» و «علیه السلام» را به کار می‏برد و شجاعت و علم وی را به غایت می‏ستاید.  همچنین بسیاری از مورخان و صاحب تراجم، به شیعه بودن او تصریح کرده‏اند.